Η βαριά ιστορία αυτού του μοναδικού τόπου δεν μπορεί να καταγραφεί σε πέντε αράδες, ούτε να παρουσιαστεί ολοκληρωμένη στα 2 Μουσεία του Διστόμου (Σφαγής και Αρχαιολογικό), ούτε φυσικά να τιμηθεί με το Μαυσωλείο... εκεί ψηλά!! Η συνεχιζόμενη κατοίκιση τουλάχιστον 4 χιλιάδων χρόνων από την εποχή της ίδρυσης της φωκικής πόλης Αμβροσσός από τον μυθικό ήρωα Αμβρυσσέα, τα ελληνιστικά τείχη, ως την μεσαιωνική επισκοπή Αμβροσίας και το "βασιλομονάστηρο", αποτελούν τις ρίζες και τον κορμό ενός "πολιτιστικού δέντρου θυσίας" που τα κλαδιά του άνθισαν όταν ποτίστηκαν με αίμα από την μάχη του Γ. Καραϊσκάκη στην εθνεγερσία του 1821 και φυσικά με την μακάβρια Σφαγή του Διστόμου με το ολοκαύτωμα του 1944 από τα γερμανικά, ναζιστικά στρατεύματα κατοχής.